autor: Karl Friday
Skrócona historia powstania klasy samurajów / bushi
Słynna japońska hierarchia wojenna
społeczeństwa narodziła się w początkowej części okresu Heian
(794-1185) jako produkt tego samego trendu w kierunku prywatyzacji
funkcji w rządzie i przekazywania odpowiedzialności administracyjnej
które to wyróżnia politykę w okresie Heian od jej poprzednika
Nara (710-794). Korzenie tej hierarchii tkwią w zmianie polityki
imperialnego dworu militarnego która zaczęła się w połowie dekady
VIII wieku n.e. i nabrała rozmachu w IX w n.e.
Pod koniec VIII w.n.e. dwór imperialny i jego stronnicy opracowali
szczegółowy zespół wojskowych instytucji wzorowanych w szerokiej
mierze na instytucjach T'ang w Chinach. Przeciwnie jednak do popularnego
przekonania, że te instytucje były po prostu skopiowane jako całość,
zostały one uważnie zaadaptowane do japońskich potrzeb. Ale różnorodne
cele i wymagania państwa były między sobą często sprzeczne, czego
rezultatem było przyjęcie przez imperialny aparat militarny licznych
niemile widzianych kompromisów. Problemy tkwiące w systemie od
samego początku, pogorszyły się poprzez zmianę warunków, jako
że główne armie państwa były ukształtowane tak, aby sprostać groźbom
inwazji z kontynentu i wyzwaniom regionalnym, i zmieniły się w
nowe, scentralizowane politycznie, kiedy groźby inwazji zmniejszyły
się gwałtownie. (Problems inherent in the system at its inception
were, moreover, made worse by changing conditions as the principal
threats the state armies were designed to meet-invasion from the
continent and regional challenges to the new, centralized polity-dwindled
rapidly.)
Około połowy VIII wieku, dwór zaczął od nowa szacować swoje potrzeby
militarne, i zmieniać strukturę sił zbrojnych, naprawiając i eksperymentując
z mechanizmami używania i dyrygowania nowych i różnorodnych rodzajów
wojska, aż osiągnięty został sprawnie działający system pod koniec
IX wieku. Stopniowo, rząd zaprzestał poboru i szkolenia całej
populacji i skoncentrował się zamiast tego na dobieraniu prywatnie
wyszkolonych sił zbrojnych złożonych z utalentowanych w działaniach
wojennych grup elitarnych poprzez nadawanie im serii nowych wojskowych
stanowisk i tytułów, które uprawniały użycie osobistych sił wojskowych
tych grup w imieniu państwa. W istocie dworska polityka przesunęła
się z poborowych, publicznie szkolonych sił zbrojnych w kierunku
prywatnie ćwiczonych i prywatnie wyekwipowanych zawodowych najemników.
Jak to się zdąża, zainteresowanie rządu utalentowanymi wojownikami
prowincjonalnych elit i niższych rangą wielkich rodzin szlacheckich
zbiegł się z rosnącym prywatnym zapotrzebowaniem na tych samych
wojowników ze względu na współzawodnictwo o bogactwo i wpływy
pomiędzy najpotężniejszymi szlacheckimi rodzinami na dworze cesarskim.
Państwowe i prywatne potrzeby posłużyły do stworzenia ciągle zwiększających
się możliwości awansowania dla tych z talentem militarnym. Ciągle
rosnąc, od VIII wieku, umiejętności w posługiwaniu się bronią
zachęcały ambitnych młodych ludzi do kariery w służbie dla rządu
i / lub dla kilku potężnych arystokratów w stolicy. Czym większe
stawały się te możliwości, tym bardziej entuzjastycznie i poważniej
tacy młodzi ludzie poświęcali się zawodowemu wojsku. Rezultatem
było stopniowe powstanie stanu zawodowych wojskowych w stolicy
i na prowincji.
Powierzchowne podobieństwa pomiędzy samurajem i rycerzem północnej
Europy kuszą nas aby postawić znak równości pomiędzy narodzinami
klasy samurajów i zaczątkami "feudalizmu" na wsi japońskiej;
ale tak się nie stało. Podczas gdy spadkobiercy zarówno genealogiczni
i instytucjonalni zawodowych wojowników z epoki Heian rzeczywiście
stali się rządzącymi średniowiecza japońskiego i średnio-nowoczesnych
epok, aż do samego końca XII wieku samurajowie pozostawali w służbie
państwa i dworu cesarskiego i nie byli ich przeciwnikami.
Ta sytuacja tak pozornie zagadkowa staje się nieco jaśniejsza
kiedy weźmiemy pod uwagę kontekst tamtych czasów. Rodzący się
stan wojskowy w X, XI i XII wieku był formowany z zewnątrz przez
te same - publiczną (państwowa) i prywatną (szlachta dworska)
polityki które wzmacniały jego rozwój, i z wewnątrz, poprzez nieumiejętność
jego własnych członków aby zapewnić sobie bezpieczeństwo i wytworzyć
wewnętrzne więzi. Tak jak posiadanie ziemi i system zarządzający
tej samej ery, wojskowy i polityczny system Heian z gotowością
odpowiadał i przystosowywał się do zmieniających się warunków
w stolicy i w prowincjach, podczas gdy dwór cesarski zazdrośnie
strzegł swoich praw wyłączności do nadzoru i dyrygowania. Następnie,
w 1180 roku Minamoto Yorimoto wywłaszczony spadkobierca wiodącej
rodziny samurajskiej biegle wykorzystując swój własny rodowód,
konkretne ambicje prowincjonalnych wojowników, i serię przewrotów
na imperialnym dworze stworzył nową instytucję zwaną przez historyków
szogunatem, lub bakufu, we wschodnio-japońskiej wiosce Kamakura.
Pierwszy szogunat był w zasadzie rządem w rządzie, stanowił jednocześnie
wspólną jak i oddzielną część imperialnego dworu w Kyoto. Jego
główną funkcją był nadzór nad wschodnią Japonią i klasą samurajów,
opartą na autorytecie nadanym przez dwór cesarski. Ale utworzenie
tej nowej instytucji stworzyło staczającą się kulę śniegową która
się powiększała aż do kompletnego zniszczenia klasycznej polityki
Japonii. W XII wieku wasale szogunatu w całym kraju odkryli że
mogą użytkować izolację od bezpośredniego nadzoru dworu cesarskiego,
oferowaną im przez rząd Kamakury aby wyrażać coraz mocniejsze
i bardziej osobiste żądania do posiadania ziemi - i ludzi na niej
- którą administrowali oni z ramienia władzy która była w stolicy.
Poprzez stopniowy postęp za pomocą "faktów dokonanych"
nowy, wojenno-zdominowany system władzy wchłonął stary, dworsko-zdominowany
i realna władza nad terenami rolniczymi przeszła z rąk centrum
w ręce władzy lokalnej.
W drugim kwartale XIV wieku te zmiany zaszły tak daleko, że odnoszący
najwięcej sukcesów prowincjonalni wasale szogunatu zaczęli kwestionować
wartość zależności od rządu Kamakura. Tak więc, kiedy obalony
imperator pośmiertnie znany jako Godaigo, wezwał do broni przeciwko
szogunatowi, pomiędzy tymi którzy poparli go byli Ashikaga Takauji
i Nitta Yoshisada, obaj spadkobiercy Minamoto Yoritomo i byli
dowódcy armii Kamakura. W 1333 Yoshisada zdobył Kamakura i rozbił
szogunat. Dwa lata później, Takauji zerwał przymierze z Godaigo
i wygonił go ze stolicy. W 1336, po zniszczeniu armii Yoshisady
w Bitwie pod Minatogawa, ustanowił on nowy szogunat na którego
czele sam stanął, z kwaterą główną w dzielnicy Muromachi miasta
Kyoto. Pod nowym rządem, wojownicy nie tylko panowali nad terenami
rolniczymi ale mieli poważne wpływy na dworze imperialnym. Kula
śnieżna Yoritomo nie zaczęła jeszcze się toczyć ani nawet się
powiększać.
Piętnastu szogunów Ashikaga panowało pomiędzy 1336 i 1573 r n.e.
w którym to roku ostatni panował, ale tylko pierwszych sześciu
mogło powiedzieć że to oni rządzili krajem. Pod koniec 1400 r
n.e. podczas gdy zarówno dwór jak i szogunat pozostawały nominalnie
władzą, realna władza przeszła w ręce kilkudziesięciu feudalnych
baronów zwanych daimyo, których autorytet/poważanie zależał od
ich zdolności do utrzymywania włości za pomocą sił zbrojnych.
Następnie przeminęło półtora wieku prawie nieustannych wojen w
których daimyo konkurowali pomiędzy sobą, a także z tymi co byli
poniżej ich w hierarchii, aby utrzymać i rozszerzyć swoje posiadłości.
Duch tego Sengoku (dosłownie "kraju objętego wojną")
wieku jest wyrażany dwoma popularnymi wówczas wyrażeniami : gekokujo
(niższy przeskakuje wyższego), i jakuniku kyoshoku (słaby staje
się mięsem; silny zjada).
Ale niestabilność gekokujo nie mogło być utrzymywane w nieskończoność.
Daimyo szybko odkryli że powiedzenie 'móc ustanawiać prawa' idzie
w parze z innym powiedzeniem "kto mieczem wojuje, od miecza
ginie" i równie wielu z nich spędzało tyle samo czasu i energii
na bronieniu się przeciw własnym ambitnym wasalom co przeciw innym
daimyo. Pod koniec XVI w najprzebieglejsi spośród nich, zaczęli
szukać sposobów aby zredukować niezależność wasali. To z kolei
stworzyło możliwość zbudowania coraz większych posiadłości i rządzących
przymierzy łączących całe regiony. W końcu, sukcesywne wysiłki
3 ludzi - Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi, and Tokugawa Ieyasu
- wyeliminowały wielu mniejszych daimyo i zjednoczyły innych w
ogólnonarodowe koalicje. W 1603 r Ieyasu przyjął tytuł szoguna
i ustanowił trzeci wojskowy reżim w Japonii. Nowa polityka, rodzaj
scentralizowanego feudalizmu, podzieliła większość kraju na wielkie
własności administrowane przez dziedzicznych daimyo, którzy byli
z kolei uważnie obserwowani i kontrolowani przez szogunat.
Pojawienie się tej nowej polityki i zapewnienie Pokoju Tokugawy
wyznaczają przejście ze średniowiecznej do wczesno-nowoczesnej
Japonii, co przyniosło ze sobą głębokie zmiany dla samurajów.
W średniowieczu wojownicy stanowili giętka i przepuszczalną strukturę
definiowaną głównie przez ich aktywność jako walczących ludzi.
Na wierzchołku tej struktury stali daimyo, niektórzy z nich byli
spadkobiercami rodzin wojowników datującymi się setki lat wstecz,
podczas gdy droga innych do tego wywalczonego statusu zaczęła
się od dużo skromniejszych początków. Poniżej ich , w tej strukturze,
były wielokrotne warstwy pomniejszych władców, ich wasali, i drobnych
właścicieli ziemskich którzy im służyli jako samurajowie gdy zapotrzebowanie
na nich rosło lub znikało wraz ze zmiennością fortuny podczas
wojny, źródeł i militarnych potrzeb wielkich baronów. Ale wczesno-nowoczesny
reżim zamroził porządek socjalny, rysując po raz pierwszy wyraźną
linię pomiędzy chłopstwem, którzy byli zarejestrowani i ograniczeni
do ich pól, i samurajami, którzy zostali wywłaszczeni ze swych
pól i zebrani w garnizonach w warownych miastach szoguna i daimyo.
Wtedy samurajowi stali się oficjalnie zdefiniowaną, mającą legalne
przywileje, dziedziczną klasą, złożona z nielicznych feudalnych
panów i znacznie szerszej rzeszy płatnych wasali których liczba
była teraz określona przez prawo. I , bez wojen, umiejętności
militarne i kultura tej klasy nieuchronnie upadała. Samurajowie
szybko ewoluowali z władających mieczem wojowników, w noszących
miecz biurokratów mających jako przodków wojowników.
Reżim Tokugawy utrzymał pokój w Japonii ponad 3 wieki, zanim w
końcu upadł pod wpływem kombinacji nacisku zagranicznego, ewolucji
socjalnej i ekonomicznej struktury narodowej, i rozpadu rządu
jako takiego. W 1868 kombinowane siły zbrojne 4 prowincji zmusiły
do rezygnacji ostatniego szoguna, i zadeklarowały przekazanie
władzy dla imperatora. Ten fakt, znany jako Restauracja Meiji
(nazwanej wg ery kalendarza 1868-1912) wyznacza początek końca
samurajów jako klasy. W ciągu następnej dekady, zostali oni pozbawieni
najpierw ich monopolu na służbę wojskową, a następnie, kolejno
reszty przywilejów i oznak ich statusu : ich specjalnego uczesania,
sposobu ubierania się, ich wyłącznego prawa do używania przydomków,
dziedzicznych świadczeń pieniężnych, prawa noszenia miecza publicznie.
Około 1890 roku, Japonia była zmodernizowanym, przemysłowym państwem
rządzonym przez rząd konstytucyjny, i bronionym przez wzorowaną
na zachodniej, armię lądową i morską opartą na żołnierzach z poboru.
Już nie było samurajów.
|